Zbycie udziałów w spółce z o.o. wymaga dopełnienia kilku odrębnych formalności. Trzeba sprawdzić ograniczenia wynikające z umowy spółki, zachować właściwą formę transakcji, zawiadomić spółkę i przygotować dokumenty do sądu rejestrowego. Przy sprzedaży udziałów dochodzi również obowiązek rozliczenia podatku PCC, który co do zasady obciąża kupującego.
Czy umowa sprzedaży udziałów musi mieć formę aktu notarialnego? Ile wynosi PCC i od jakiej wartości należy go obliczyć? Kto odpowiada za zgłoszenie zmiany wspólników do KRS? Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady i wskazujemy błędy, których warto uniknąć.
Zbycie udziałów w spółce z o.o. — co należy sprawdzić przed transakcją?
Zbycie udziałów oznacza przeniesienie ich na inną osobę lub podmiot. Najczęściej następuje w drodze sprzedaży, ale możliwa jest również darowizna, zamiana albo wniesienie udziałów jako wkładu do innej spółki. Wybór rodzaju czynności wpływa na jej skutki podatkowe. Opisane w dalszej części zasady PCC dotyczą przede wszystkim sprzedaży udziałów.
Przygotowanie transakcji warto rozpocząć od analizy aktualnej umowy spółki. Samo porozumienie sprzedającego i kupującego może nie wystarczyć do skutecznego przeniesienia udziałów. Umowa spółki może uzależniać zbycie od uzyskania zgody spółki lub przewidywać inne ograniczenia, na przykład uprawnienia pozostałych wspólników do nabycia udziałów.
Czy potrzebna jest zgoda spółki na zbycie udziałów?
Zgoda spółki nie jest wymagana przy każdej sprzedaży. Obowiązek jej uzyskania może wynikać z umowy spółki. Jeżeli umowa uzależnia zbycie od zgody, ale nie określa odmiennych zasad, zgody udziela zarząd w formie pisemnej.
Należy sprawdzić także, czy umowa przewiduje prawo pierwszeństwa lub prawo pierwokupu, komu ono przysługuje i w jaki sposób powinno zostać wykonane. Pojęcia te nie są tożsame, a skutki naruszenia ograniczeń zależą od treści postanowień oraz właściwych przepisów. Podstawę regulacji stanowi art. 182 Kodeksu spółek handlowych.
Przed podpisaniem umowy warto ponadto ustalić, czy udziały są obciążone zastawem, zajęte w postępowaniu egzekucyjnym lub związane z niewykonanymi obowiązkami wobec spółki. Nabywca powinien poznać nie tylko sytuację finansową przedsiębiorstwa, lecz również stan prawny kupowanych udziałów.
Forma zbycia udziałów w spółce z o.o. — czy konieczny jest notariusz?
Zasadą jest forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi. Oznacza to, że strony zawierają pisemną umowę, a notariusz poświadcza ich podpisy. Zwykła umowa podpisana samodzielnie przez sprzedającego i kupującego nie spełnia tego wymagania.
Nie trzeba natomiast co do zasady sporządzać całej umowy w formie aktu notarialnego. Akt notarialny i dokument z podpisami notarialnie poświadczonymi to dwie różne formy dokonania czynności. Strony mogą wybrać akt notarialny, ale standardowym rozwiązaniem przy sprzedaży udziałów pozostaje poświadczenie podpisów.
Niezachowanie wymaganej formy prowadzi do nieważności czynności. Dlatego przekazanie pieniędzy, wysłanie skanu umowy czy późniejsze zgłoszenie zmiany do KRS nie zastępują prawidłowego zawarcia umowy.
Zbycie udziałów przez S24 — kiedy jest możliwe?
Kodeks spółek handlowych przewiduje szczególną możliwość zbycia udziałów przy wykorzystaniu wzorca w systemie teleinformatycznym. Dotyczy ona spółki, której umowę zawarto przy użyciu wzorca umowy, przy spełnieniu warunków korzystania z tego trybu.
Oświadczenia zbywcy i nabywcy podpisuje się wówczas kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Nie należy utożsamiać tej procedury z podpisaniem dowolnego pliku PDF profilem zaufanym. Znaczenie ma skorzystanie z właściwego wzorca i systemu.
Zasady dotyczące obu sposobów zawarcia umowy określa art. 180 Kodeksu spółek handlowych.
Umowa sprzedaży udziałów w spółce z o.o. — co powinna zawierać?
Umowa powinna jednoznacznie wskazywać strony, spółkę oraz udziały objęte sprzedażą. Należy podać ich liczbę i wartość nominalną, określić cenę oraz zasady jej zapłaty. Warto też wyraźnie ustalić moment przeniesienia udziałów, szczególnie gdy strony przewidują warunki lub odraczają wykonanie części obowiązków.
W dobrze przygotowanej umowie uwzględnia się również:
- oświadczenia sprzedającego dotyczące przysługujących mu praw i obciążeń udziałów;
- potwierdzenie uzyskania wymaganych zgód;
- zapewnienia dotyczące sytuacji spółki i zasady odpowiedzialności za ich nieprawdziwość;
- zabezpieczenie zapłaty ceny, zwłaszcza przy płatności w ratach;
- obowiązki związane z zawiadomieniem spółki i przekazaniem dokumentów.
Zakres zabezpieczeń powinien odpowiadać wartości i charakterowi transakcji. Przy zakupie istotnego pakietu udziałów warto wcześniej przeprowadzić analizę dokumentów prawnych i finansowych spółki. Sam odpis z KRS nie daje pełnego obrazu jej zobowiązań, sporów ani sytuacji majątkowej.
Podatek PCC od sprzedaży udziałów w spółce z o.o.
Przy typowej umowie sprzedaży udziałów podatek PCC wynosi 1% ich wartości rynkowej, a obowiązek jego zapłaty ciąży na kupującym. Nie należy mylić tej stawki ze stawką PCC właściwą dla umowy spółki. Sprzedaż istniejących udziałów między wspólnikiem a nabywcą jest odrębną czynnością.
PCC od udziałów — wartość rynkowa czy cena sprzedaży?
Podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa sprzedawanych udziałów. Nie musi ona odpowiadać ich wartości nominalnej ani cenie wpisanej do umowy.
Przykładowo: jeżeli wartość nominalna pakietu wynosi 10 000 zł, ale jego wartość rynkowa to 200 000 zł, PCC należy co do zasady obliczyć od 200 000 zł. Podatek wyniesie wtedy 2000 zł. Samo ustalenie przez strony niższej ceny nie powoduje automatycznego obniżenia podstawy opodatkowania.
Warto zachować dokumenty uzasadniające przyjętą wartość. W zależności od sytuacji mogą to być dane finansowe, analiza majątku i zobowiązań spółki lub profesjonalna wycena. Organ podatkowy może zakwestionować zadeklarowaną wartość, jeżeli uzna, że nie odpowiada ona wartości rynkowej.
Kto składa PCC-3 i jaki jest termin zapłaty?
Przy standardowej sprzedaży udziałów kupujący powinien złożyć deklarację PCC-3 oraz obliczyć i zapłacić podatek w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego. Co do zasady obowiązek ten powstaje z chwilą zawarcia umowy sprzedaży.
Nie należy czekać na wpis nowego wspólnika do KRS. Termin rozliczenia PCC nie jest uzależniony od szybkości działania sądu rejestrowego. Również rozłożenie ceny na raty zasadniczo nie oznacza rozłożenia obowiązku zapłaty PCC na kolejne terminy.
Czy notariusz pobiera PCC przy poświadczeniu podpisów?
Samo notarialne poświadczenie podpisów nie oznacza, że notariusz rozliczy podatek za kupującego. Notariusz jest płatnikiem PCC przy czynnościach dokonywanych w formie aktu notarialnego. Jeżeli jedynie poświadcza podpisy na umowie sprzedaży udziałów, obowiązki dotyczące deklaracji i zapłaty podatku co do zasady pozostają po stronie nabywcy.
Stawkę, podstawę opodatkowania oraz zasady rozliczenia określają art. 4, 6, 7 i 10 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Czy każda sprzedaż udziałów podlega PCC?
Przed rozliczeniem trzeba sprawdzić, czy w konkretnej transakcji nie występuje ustawowe wyłączenie lub zwolnienie. Sam fakt, że jedna ze stron jest podatnikiem VAT, nie wystarcza do uznania, że PCC nie wystąpi.
Co więcej, przy sprzedaży udziałów w spółkach handlowych zwolnienie danej czynności z VAT nie wyłącza automatycznie PCC. Ustawa przewiduje w tym zakresie szczególną regulację, którą opisuje również Ministerstwo Finansów w informacjach o PCC.
PCC kupującego należy ponadto odróżnić od podatku dochodowego sprzedającego. Rozliczenie jednej strony nie zastępuje obowiązków drugiej.
Zawiadomienie spółki o zbyciu udziałów — dlaczego jest tak ważne?
Po zawarciu umowy trzeba zawiadomić spółkę o przejściu udziałów i przedstawić dowód dokonania czynności. Może to zrobić jeden z zainteresowanych: zbywca albo nabywca. W praktyce warto zadbać o potwierdzenie otrzymania zawiadomienia i dokumentów przez spółkę.
Przejście udziałów jest skuteczne wobec spółki od chwili otrzymania przez nią zawiadomienia wraz z dowodem przejścia udziałów. Ma to znaczenie dla wykonywania praw wspólnika, w tym udziału w zgromadzeniach i głosowania.
Należy zatem rozróżniać moment przeniesienia udziałów wynikający z umowy, skuteczność tego zdarzenia wobec spółki oraz późniejsze ujawnienie odpowiednich danych w KRS. Zasady zawiadomienia określa art. 187 Kodeksu spółek handlowych.
Zbycie udziałów w spółce z o.o. a zgłoszenie do KRS
Po otrzymaniu właściwych dokumentów zarząd powinien zaktualizować księgę udziałów. Następnie składa sądowi rejestrowemu nową listę wspólników. Jeżeli zmieniły się dane ujawniane w rejestrze przedsiębiorców, konieczny jest również odpowiedni wniosek o zmianę wpisu.
Czy każdy nowy wspólnik jest wpisywany do KRS?
Nie każdy wspólnik spółki z o.o. jest indywidualnie ujawniany w odpisie KRS. Rejestr obejmuje między innymi wspólników posiadających samodzielnie lub łącznie z innymi co najmniej 10% kapitału zakładowego. Ujawnia się również informację, że spółka ma jednego wspólnika.
Inny zakres ma lista wspólników składana do akt rejestrowych: powinna obejmować wszystkich wspólników. Dlatego sprzedaż niewielkiego pakietu udziałów wymaga złożenia nowej listy, mimo że nie powoduje zmiany danych wspólników widocznych w odpisie KRS.
Próg 10% nie oznacza więc, że transakcję poniżej tej wartości można pominąć w dokumentacji spółki i dokumentach składanych sądowi.
Kto zgłasza zmianę wspólników i w jakim terminie?
Za dopełnienie obowiązków rejestrowych po stronie spółki odpowiada zarząd. Wniosek może zostać złożony również przez uprawnionego pełnomocnika.
Jeżeli transakcja powoduje zmianę danych podlegających wpisowi do KRS, zasadniczy termin na złożenie wniosku wynosi 7 dni od zdarzenia uzasadniającego wpis. Trzeba odróżnić ten obowiązek od złożenia aktualnej listy wspólników po wpisaniu zmiany w księdze udziałów.
Zakres danych ujawnianych w rejestrze i termin składania wniosku wynikają z art. 38 i art. 22 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.
Jakie dokumenty przygotować do KRS?
Podstawowym dokumentem jest aktualna lista wspólników zawierająca liczbę i wartość nominalną udziałów każdego z nich oraz wymagane wzmianki o zastawie lub użytkowaniu. Listę podpisują wszyscy członkowie zarządu, niezależnie od zasad reprezentacji obowiązujących przy innych czynnościach.
W zależności od zakresu zmiany potrzebne mogą być także dokumenty potwierdzające jej podstawę, pełnomocnictwo oraz aktualizacja informacji o osobach uprawnionych do powołania zarządu. Sąd może zażądać dodatkowych dokumentów, jeśli powstaną wątpliwości dotyczące zgłoszonych danych. Obowiązek sporządzenia listy wynika z art. 188 Kodeksu spółek handlowych.
Wnioski dotyczące rejestru przedsiębiorców składa się elektronicznie, co do zasady przez Portal Rejestrów Sądowych, a w przypadkach spełniających odpowiednie warunki — przez S24. Elektroniczny tryb postępowania opisuje Ministerstwo Sprawiedliwości.
Czy zbycie udziałów jest skuteczne dopiero po wpisie do KRS?
Nie. Wpis zmiany wspólnika po sprzedaży istniejących udziałów ma zasadniczo charakter deklaratoryjny: ujawnia zmianę, która nastąpiła wcześniej. Nie zastępuje umowy i nie usuwa jej ewentualnej nieważności.
W praktyce oznacza to, że oczekiwanie na postanowienie sądu nie wstrzymuje automatycznie obowiązków podatkowych ani zawiadomienia spółki. W umowie warto precyzyjnie określić zasady przeniesienia udziałów, a następnie zadbać o spójność dat i dokumentów wykorzystywanych przy kolejnych formalnościach.
Zmiana wspólnika a aktualizacja CRBR
Po zbyciu udziałów należy również sprawdzić, czy zmieniły się informacje podlegające zgłoszeniu do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Dotyczy to zwłaszcza transakcji wpływających na strukturę własności lub kontrolę nad spółką.
Zgłoszenie do KRS nie zastępuje aktualizacji CRBR. Jeżeli powstaje obowiązek aktualizacji, zasadniczy termin wynosi 14 dni od zmiany informacji; do jego biegu nie wlicza się sobót ani dni ustawowo wolnych od pracy. Przy zmianie niewymagającej konstytutywnego wpisu do KRS nie należy czekać na jej ujawnienie przez sąd. Zasady zgłoszeń wyjaśnia Ministerstwo Finansów w informacjach dotyczących CRBR.
Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. — najczęstsze błędy
Do częstych uchybień należą podpisanie umowy bez zachowania wymaganej formy, pominięcie zgody przewidzianej w umowie spółki oraz obliczenie PCC od wartości nominalnej zamiast rynkowej. Problemy powoduje też założenie, że notariusz poświadczający podpisy automatycznie rozlicza podatek.
Po stronie spółki błędem może być zaniechanie aktualizacji księgi udziałów, złożenie listy wspólników bez podpisów wszystkich członków zarządu lub pominięcie weryfikacji obowiązków w CRBR. Wiele z tych problemów można wyeliminować przez wcześniejsze ustalenie, kto przygotowuje poszczególne dokumenty i pilnuje terminów.
Zbycie udziałów w spółce z o.o. — prawnik w Krakowie
Przygotowanie sprzedaży udziałów warto rozpocząć przed ustaleniem ostatecznego terminu podpisania umowy. Analiza umowy spółki, wymaganych zgód, sposobu zapłaty i obowiązków po transakcji pozwala dopasować dokumenty do interesów sprzedającego oraz kupującego.
Jeżeli planujesz zbycie udziałów w spółce z o.o. w Krakowie, skorzystaj z konsultacji prawnej przed zawarciem umowy. Pozwoli to uporządkować formę transakcji, rozliczenie PCC i zgłoszenie do KRS oraz ograniczyć ryzyko sporów dotyczących ceny, obciążeń udziałów czy wykonywania praw wspólnika.
W ramach obsługi prawnej z zakresu prawa spółek w Krakowie, Trzebini i na terenie całego kraju pomagamy w sprawach zwolnień dyscypliarnych. Jeśli masz dodatkowe pytania lub potrzebujesz pomocy prawnej przy zbyciu udziałów w spółce, napisz do nas: biuro@prawo-krakow.pl lub zadzwoń: +48 514 089 599.
Porady prawnicze online
W zakresie dotyczącym prawa spółek udzielamy także porad prawnych online.